Quân Sự Quốc Tế

 

Libya và dầu mỏ: câu đố của Muammar Gaddafi

1, 2

Phạm Nguyên Trường dịch

...

Gaddafi-độc tài là người thế nào? Có thể so sánh ông ta với ai? “Không thể so với ai”, Goerge Mirsky nói, “Ông ta là một người độc đáo. Không có người nào lập dị và kì cục như ông ta. Không phải vô tình mà người Arab lại gọi ông ta thằng điên: với nền “dân chủ trực tiếp” của ông ta, với những cố gắng nhằm thống nhất, khi thì với Ai Cập, khi thì với Algery, khi thì với Tunisia, với sự ủng hộ bọn khủng bố quốc tế của ông ta, với cách  sống của ông ta nữa. Chẳng ai coi ông ta ra gì. Nhưng đồng thời lại phải thận trọng với ông ta: đấy là đất nước giàu có nhất. Ngoài ra, vì muốn đứng đầu châu Phi cho nên ông ta đã đi khắp các nước, ông đã dạy bảo tất cả mọi người phải sống như thế nào. Nói chung người ta buộc phải tính tới ông ta. Còn một điều không kém phần quan trọng nữa: Mubarak và Ben Ali, nói chung đều là những người vô tình nắm được quyền lực: những người tiền nhiệm có số phận không may và lúc đó họ chính là những người đứng gần chiếc ghế tổng thống nhất.  Thế là họ ngồi lên. Còn Gaddafi thì tự mình làm cách mạng: một sĩ quan trẻ tuổi tụ tập xung quanh mình nhóm người và lật đổ nhà vua. Nói cách khác, đây là con người tự làm nên sự nghiệp: ông ta tự làm lấy tất cả và tham vọng của ông ta là tham vọng của một lãnh tụ vĩ đại, một nhà lãnh đạo mang tầm quốc tế. Và ông ta sẽ giữ quyền lực cho đến cùng…”. 

Nhà nước mà một kẻ xuất thân từ bộ lạc al-Gaddafi thành lập là nhà nước kiểu gì? “Từ Jamahiria” mà nhà lãnh đạo Libya đưa vào ngôn ngữ Arab có thể được dịch là quần-chúng-nhân-dân”’, Vladimir Isaev nói, “Chế độ ở Libya là một chế độ đặc biệt, không đâu có: trong nước không có chính phủ. Chính quyền địa phương nằm trong tay các ủy ban nhân dân. Nếu người đứng đầu ủy ban này không được lòng dân chúng khu vực thì dân chúng có quyền họp lại (không cần ai cho phép) và bầu ra người mới. Người chủ tịch cũ chỉ còn mỗi việc là từ chức”. 

Cách mạng thường trực à? “Đương nhiên”, Vladimir Isaev nhận xét như thế, “đúng theo kiểu của Trotsky. Đồng thời có cả những tư tưởng của Prudon và Kropotkin nữa. Có thể gọi đây là chế độ chuyên chế theo đúng nghĩa của từ này không? Bởi vì thường thì chuyên chế có nghĩa là đàn áp”. 

“Trong khi đó”, nhà Arab học ở Moskva nói tiếp, “Ở Libya không có các vụ đàn áp lớn – đấy là nói trước khi xảy ra những chiến dịch quân sự. Gaddafi làm gì? Đẩy phe đối lập ra nước ngoài ư? Người nào trong thế giới Arab không làm như thế? Lập ra các trại tập trung theo kiểu Stalin ư? Không có gì như thế cả. Giết những người phản đối ư? Cũng không thể nói như thế được. Không có gì ngạc nhiên khi ông ta trả lời tất cả những lời kết án bằng cách nói như sau: “Xin lỗi, tôi chẳng dành cho nhân dân quyền lực rộng rãi đó ư? Có dành. Trong nước có dịch vụ y tế miễn phí ư? Có. Giáo dục? Cũng có luôn. (Nhân tiện xin nói thêm là lương hưu ở Libya bằng 80% lương chính). Các vị còn muốn gì nữa? Muốn tôi từ chức ư? Nhưng tôi có giữ chức vụ nào đâu. Tôi là lãnh tụ của cuộc cách mạng thường trực – theo kiểu Trotsky - ở Libya. Các vị không thể cách chức tôi vì đơn giản là đây không phải là chức vụ do dân bầu”.

Dầu hỏa và vũ khí 

Đấy là quan điểm vế chính quyền. Còn lực lượng vũ trang? “Ông ta có nguồn lực”, George Mirsky nhấn mạnh, “Quân đội không đáng kể, chỉ có 50 ngàn người. Người ta có thể nghĩ rằng khi có nhiều tiền từ dầu lửa như thế thì có thể xây dựng một đội quân hùng mạnh. Nhưng không, ông ta xây dựng những đơn vị tinh nhuệ, ông ta tụ họp bọn lính đánh thuê từ các nước châu Phi: Chad, Sudan, Mavritania”. “Cả từ Serbia nữa”, John Esposito nói tiếp, “mà lại từ thời Miloshevich còn cầm quyền cơ. Tiền thu từ dầu khí được ông ta chi cho các đơn vị quân sự người nước ngoài chứ không dùng để mua lòng trung thành của dân chúng”.  

Thế còn vũ khí? “Ông ta cò hơn một trăm máy bay Liên Xô”, George Mirsky nói, “ông ta còn có xe tăng, có tên lửa kiều Grad và Kachiusha. Hai tuần trước những tưởng rằng giờ cáo chung của ông ta đã điểm. Nhưng hóa ra là không: ông ta đã lợi dụng được thời gian và chuyển sang phản công. Vì vậy mà bây giờ ông ta có thể dìm cuộc khởi nghĩa trong biển máu. Điều duy nhất có thể ngăn chặn ông ta là loại bỏ lực lượng không quân. Vì vậy câu hỏi quan trọng nhất là: có thể lập vùng cấm bay hay không?” 

Quyết định lập vùng cấm bay đã được thông qua. Nhưng theo Vladimir Isaev thì vấn đề phức tạp hơn. “Đóng cửa bầu trời tức là phải tiêu diệt hệ thống phòng không. Nói cách khác, các cuộc tấn công trên mặt đất sẽ còn tiếp tục”, nhà chính trị học này nói như thế. 

Tiếp theo sẽ là gì? “Chưa rõ”, Isaev nói tiếp, “Vì tất cả mọi người đều chống lại việc đưa quân đội ngoại quốc vào. Thế mà quyền chủ động lại nằm trong tay quân đội chính phủ. Có vẻ như quyết định đóng cửa bầu trời được thông qua quá muộn. Vì rằng những người nổi dậy không thể cầm cự được lâu. Và không nghi ngờ gì rằng chẳng bao lâu nữa người ta sẽ yêu cầu đưa quân đội nước ngoài vào để bảo vệ thường dân. Sẽ phải làm gì? Phải thông qua những nghị quyết khác? Hay là làm như đã làm với Saddam?” 

“Cộng đồng thế giới đã mất không ít thì giờ cho những chuyện nhảm nhí”, John Esposito khẳng định như thế, “Tất cả mọi người đều nói về việc ủng hộ dân tộc đang vùng lên, nhưng lại không có hành động can thiệp thực sự. Liệu cuộc can thiệp hiện nay đã muộn chưa? Đưa quân vào nghĩa là chiếm đóng. Nhưng một vấn đề khác cũng quan trọng: nếu cộng đồng thế giới chấp nhận những điều đang diễn ra hôm nay thì uy tín của nó sẽ bị ảnh hường, mà ảnh hưởng một cách tiêu cực nhất”.

Còn một câu hỏi nữa: người ta có thể chờ đợi gì từ Gaddafi, một người đã mất hết uy tín trên trường quốc tế? Liệu ông ta có kêu gọi những người Hồi giáo cực đoan giúp đỡ không? Chắc là không, Vladimir Isaev cho là như thế: mời họ vào thì dể, nhưng đưa họ ra thì khó hơn nhiều. “Ngoài ra”, nhà bình luận này nói thêm, “nhà cầm quyền Libya đi theo con đường khác: tùy những lợi ích kinh tế ra cho nước ngoài, mà không phải là những nước phát triển nhất. Quan hệ với Pháp và các nước khác đã bị phá hủy. Các công ty của Pháp và Ý đã làm việc nhiều năm ở Libya bây giờ sẽ phải nhường chỗ cho người khác. Nga đã liên minh với cộng đồng này cho nên cũng sẽ không đến Libya nữa. Nghĩa là Trung Quốc và Ấn Độ sẽ thế chỗ cho Nga. Khi có mùi dầu hỏa thì mọi người đều trở thanh thực dụng hết”. 

Dịch từ bản tiếng nga: Джамахирия и нефть: загадка Муаммара Каддафи

 

1, 2

Quân Sử Việt Nam (TOP)