Quân Sự Quốc Tế

 

Libya và dầu mỏ: câu đố của Muammar Gaddafi

1, 2

Phạm Nguyên Trường dịch

Như vậy là quyết định đã được thông qua – đấy là nghị quyết về việc thiết lập vùng cấm bay ở Libya. Hôm qua người ta còn tưởng rằng tất cả các bản án đã được tuyên rồi. “Những vụ giết chóc ở Libya và sự kiện là Liên hiệp quốc (LHQ) không can thiệp chứng tỏ rằng LHQ đã hoàn toàn không còn là người bảo trợ cho hòa bình và công bằng nữa”, Iulia Latynina đã viết như thế. Thái độ hoài nghi còn đi xa hơn nữa: “Cuộc cách mạng dân chủ vĩ đại trong thế giới Arab đã vấp phải tảng đá cản đường là Muammar Gaddafi”, Vladimir Abarinov nhận xét như thế và nói thêm “Phương Tây không có lãnh đạo khi phải đối mặt với cuộc khủng hoảng ở Libya”.

 

Nhưng dù sao thì sấm cũng đã nổ. Tuyên bố của Liên đoàn Arab rằng chế độ của Gaddafi đã đánh mất tính chính danh là sự kiện rất đáng chú ý. “Nói cho ngay”, giáo sư Valdimir Isaev, thuộc viện Đông phương học, trong khi trả lời kênh tiếng Nga của VOA đã nhận xét, “không rõ là ai hiện có tính chính danh đây? Hội đồng dân tộc, không biết là đại diện cho ai và mới được một mình Pháp công nhận, có tính chính danh ư? Cũng có ai bầu lên hội đồng này đâu”. 

Tính chính danh theo kiểu Libya 

Chuyện gì đang xảy ra ở Libya vậy?

“Đang xảy ra”, Vladimir Isaev nói tiếp, “những chuyện chưa từng xảy ra ở bất cứ nước Arab, bị hỗn loạn nào hết. Cụ thể là: cách đây vài ngày con trai của Gaddafi đã cảnh báo dân chúng hay là những người mà người ta gọi là bạo loạn: chúng tôi sẽ đưa quân đội tới. Và quân đội đã lên đường. Đương nhiên là các thành phố đã phải đầu hàng quân đội. Ở Ai Cập, quân đội giữ thái độ trung lập; ở Tunisia quân đội không ủng hộ tổng thống. Còn quân đội Libya lại đứng về phía Gaddafi. Như vẫn thế, lực lượng vũ trang có tổ chức sẽ giải quyết mọi chuyện. Phe đối lập đi trên những chiếc xe jeep vội vã bỏ chạy ngay khi thấy đối thủ xuất hiện. Những người không có tổ chức và thiếu trang bị bắt đầu rút lui”. 

Ai là những người nổi dậy đang chiến đấu với chế độ? Lãnh đạo Libya nhắc đi nhắc lại rằng đằng sau những người nổi dậy là al-Queda. 

“Đấy đương nhiên không phải là al-Queda rồi”, George Mirsky, nhà chính trị học-Arab học, giáo sư đại học kinh tế, nói như thế. “Hơn thế nữa”, ông nhấn mạnh, “tôi nghĩ al-Queda nghĩ là đã thua ở Bắc Phi: thí dụ như ở Ai Cập mọi chuyện đã xảy ra mà không có lực lượng này. Hóa ra là al-Queda đã chiến đấu chống lại những nhà cầm quyền bất lương, trong đó có Mubarak, suốt nhiều năm trời, những nhà cầm quyền này cũng thay nhau biến mất, nhưng al-Queda thì lại đứng bên lề. Không, những người nổi dậy ở Libya cũng chính là những người đã đứng lên ở Ai Cập và Tunisia. Bắt đầu bao giờ cũng là trí thức, là những người có học. Họ là những thanh niên có học vấn nhưng không có việc làm.

Thực ra ở Libya không có nhiều đến thế - hơn nữa, mức sống ở đấy cũng cao hơn. Không có người đói, nhà ổ chuột cũng không… Hiện tượng Libya cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở các nhân tố kinh tế…” 

“Vấn đề là chế độ đàn áp quá mức, không chấp nhận bất kì lực lượng đối lập nào, không chia xẻ quyền lực với bất kì ai”, giáo sư John Esposito, thuộc trường đại học Georgetown nói với ban tiếng Nga của VOA như thế, “Và nhân dân đã đứng lên chống lại”. “Đây còn là phản ứng chống lại hệ thống kinh tế không hiệu quả, chống lại việc vi phạm quyền con người. Và chống lại hiện tượng là số phận của đất nước phụ thuộc vào cách nhà cầm quyền lựa chọn người kế vị - một trong những người con của ông ta hay là một người nào đó trong giới quân nhân”. 

“Bốn mươi hai năm cầm quyền của một con người – đấy là vần đề”, George Mirky nói tiếp, “một người mà ai cũng chán ngấy rồi. Nếu không có Tunisia và Ai Cập thì có thể sẽ chẳng có chuyện gì xảy ra trong nhiều năm nữa. Nhưng đây là thế giới Arab – không có Tunisia thì không có Ai Cập, không có Ai Cập thì không có Libya. Họ coi nhau là anh em và theo dõi một cách chăm chú những chuyện xảy ra trong nhà hàng xóm…”. 

Thế thì tại sao cuối cùng sự bất bình lại lên tới đỉnh điểm? “Thanh niên Libya có học vấn không tồi”, Vladimir Isaev nhận xét, “Nhưng lại không có cái thang cho người ta đi lên. 

Nói cách khác, không có đường hoạn lộ, không thể kiếm được chức vụ tử tế - dĩ nhiên đấy là nói những người không nằm trong băng đảng của Gaddafi. Băng đảng này đã chiếm được vị trí không tồi, trong hơn bốn mươi năm qua băng đảng này đã củng cố được địa vị của mình và đã chiếm được tất cả các vị trí lãnh đạo trong xã hội cũng như trong nền kinh tế… Và bằng cách đó, họ đã chặn hết đường sống của những người khác. Những người đó đã nổi lên chống lại Gaddafi – ban đầu là bằng những lá cờ ba màu và sau đó là bằng súng đạn”. 

Lãnh tụ - chức vụ không phải do dân bầu 

Đấy là cơ sở của phe đối lập. Còn chế độ cầm quyền và lãnh tụ của nó thì sao? 

“Ở đây có một chi tiết cực kì quan trọng”, Vladimir Isaev tiếp tục, “nhà lãnh đạo Libya không phải là người của bộ lạc đông dân nhất và hùng mạnh nhất. Sự kiện này đã và đang tạo ra sự bất bình trong xã hội với cơ cấu bộ lạc như ở Libya. Trước hết là trong những người có thế lực nhất của bộ lạc Kirenaika, họ không chấp nhận việc nắm quyền quá lâu của một bộ lạc không đáng kể - đấy là theo quan điểm của họ - mà đại diện của bộ lạc này lại trở thành người đứng đầu quốc  gia”. 

1, 2

Quân Sử Việt Nam (TOP)