Quân Sự Quốc Tế

Chấn động từ Libya

1, 2

Vũ Hoàng & Nguyễn Xuân Nghĩa, RFA

...

Mầm loạn bùng nổ

Vũ Hoàng: Xin cám ơn ông đã súc tích tóm lược rất nhiều mâu thuẫn trong hệ thống cai trị của Libya. Bây giờ, những mâu thuẫn ấy đang phát tác ra ngoài, nhưng vì sao lại vào lúc này?

Hiện tượng thất nghiệp trong cả khu vực Trung Đông, nhất là trong giới trẻ. Mà Libya bị thất nghiệp nặng nhất, từ 40 đến 45%, khiến thanh niên xứ này sẵn sàng xuống đường.

Nguyễn Xuân Nghĩa: Ta thấy cái "nhân" của mầm loạn thì đã quá nhiều - cơ bản nhất vẫn là chuyện thiếu dân chủ. Về cái "duyên" khiến mầm loạn bùng nổ lúc này thì có ba yếu tố.

Thứ nhất là những biến động chính trị dồn dập ở hai lân bang Đông-Tây là Ai Cập và Tunisie. Thứ hai là những vận động ngầm của hai người con trai để giành quyền kế vị, với Seif al-Islam cũng muốn cải cách như Gamal Mubarak, con trai của Tổng thống Ai Cập vừa bị truất phế, khiến một số tướng lãnh có lẽ không hài lòng. Thứ ba và quan trọng nhất là hiện tượng thất nghiệp trong cả khu vực Trung Đông, nhất là trong giới trẻ. Mà Libya bị thất nghiệp nặng nhất, từ 40 đến 45%, khiến thanh niên xứ này sẵn sàng xuống đường.

Bây giờ, nếu mở lại tấm bản đồ để nhìn vào cục diện phức tạp này thì ta thấy quốc gia rộng lớn này là một sa mạc bát ngát có hai khu vực dầu khí quan trọng cách nhau khoảng 600 cây số. Phía Tây, từ thành phố Elephant lên thủ đô Tripoli là nơi mà Gaddafi còn hy vọng kiểm soát được. Phía Đông, từ trung tâm Sarir lên Ras Lanuf và thành phố Benghazi là khu vực có thể lọt ra khỏi ảnh hưởng của Tripoli. Khi quân đội, an ninh và các bộ tộc lại chia đôi thì phe nào cũng có trong tay một nguồn dầu khí đáng kể - để hy vọng đánh nhau dài dài. Hậu quả là toàn bộ hệ thống dầu khí huyết mạch cho Libya bị tê liệt, đầu tư và kỹ sư ngoại quốc sẽ di tản và thế giới mất một nguồn năng lượng đáng kể.
Vũ Hoàng: Thưa ông Nghĩa, như ông vừa trình bày thì hệ thống dầu khí của Libya có thể tê liệt và thị trường dầu khí thế giới bị ảnh hưởng. Chúng ta bước qua phần hai là hậu quả sẽ ra sao?

Nguyễn Xuân Nghĩa: Trong những ngày qua, ta thấy một số đơn vị quân đội nổ súng vào dân biều tình và còn nổ súng vào nhau, chủ yếu là tấn công các kho đạn để võ khí không lọt vào tay đối phương. Đã có tin đồn là một số tướng tá đang chuẩn bị đảo chánh Gaddafi nhưng quân đội xứ này không có uy tín và thống nhất vững mạnh như quân đội Ai Cập nên chưa chắc đảo chánh đã thanh công như bên Ai Cập và tình hình sẽ còn bất ổn khá lâu.

libya

Người dân biểu tình ở Lybia hôm 21-02-2011. AFP PHOTO/HO/LIBYAN TV.

Trong những ngày tới, ta cần theo dõi xem các phe lâm chiến hay nổi loạn hay khởi nghĩa sẽ làm gì với các trung tâm dầu khí và mạng lưới dẫn dầu hay khí đốt ở hai khu vực Đông Tây. Nếu chiến sự bùng nổ ở những nơi đó thì tình hình sẽ rất nguy ngập. Đã thế, dầu thô của Libya lại là loại có phẩm chất rất cao nên được ưa chuộng và có ảnh hưởng vượt trội lên giá dầu của thế giới.

Bây giờ, nói đến hiệu ứng Libya trên nguồn dầu thế giới thì Libya xuất khẩu 80% số dầu của họ qua Âu Châu, đứng đầu là Ý, Pháp và Đức. Nhìn ngược lại, các nước Âu Châu lệ thuộc khá nhiều vào dầu thô Libya, nhất là Ý vì mua 25% cho số tiêu thụ, lại là loại dầu thô rất "ngọt" mà Ý khó tìm ra nguồn thay thế nên sẽ bị khốn đốn nặng. Sau đó là nhiều quốc gia Nam Âu vốn dĩ đang mấp mé khủng hoảng tài chính như Áo, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và cả xứ Ireland ở cực Bắc đều phải nhập dầu của Libya. Do đó, khủng hoảng Libya có thể gây hậu quả cực bất lợi cho đồng Euro đang bị suy yếu. Cũng vì vậy mà thiên hạ thủ thân bằng cách mua vàng hay đô la Mỹ hay đồng Yen Nhật chứ không mua đồng Euro và tiền Âu Châu mất giá nặng.

Lời cảnh báo cho người Việt

Vũ Hoàng: Ông chú ý nhất đến hậu quả với Âu Châu từ một quốc gia bên mạn Nam của Địa trung hải?

Nguyễn Xuân Nghĩa: Thưa vâng vì vị trí của nước Ý và hoàn cảnh của đồng Euro.

Libya bị cô lập và thiếu đồng minh trừ Ý Đại Lợi vì xứ Ý này đã từng cai trị Libya trong ba chục năm giữa hai Thế chiến. Tập đoàn công nghiệp số một của Ý là doanh nghiệp dầu khí ENI có 30% vốn của nhà nước và đã đầu tư rất mạnh vào Libya từ nhiều thập niên rồi. Thủ tướng Ý Silvio Berlusconi lại đang bị truy tố ở nhà và chính phủ của ông có thể đổ.

Trong các nước miền Nam Âu Châu bị khủng hoảng và gây họa cho đồng Euro, thì Ý Đại Lợi xoay trở tạm được nhờ chính sách quản lý không tệ của Chính quyền Berlusconi. Biến động tại Libya càng gây khó cho chính quyền Berlusconi đang bị rung rinh này thì Ý càng bị thiệt hại nếu chính quyền mới lại tăng chi để mua phiếu. Chuyện ấy sẽ khiến đồng Euro càng nguy ngập.

Việc chế độ độc tài Libya và ru ngủ người dân bằng chủ nghĩa dân tộc hình thức theo kiểu Gaddafi mà còn bị rung chuyển thì cũng là lời cảnh báo cho người Việt.

Ngoài ra, khi đảng cầm quyền của Thủ tướng Đức là Angela Merkel lại vừa bị tổn thất bầu cử rất nặng tại Hamburg sau vụ tổn thất năm ngoái, chủ yếu là vì cử tri không hài lòng với việc chính quyền dùng công quỹ cấp cứu đồng Euro. Năm nay, Đức lại có bầu cử và Bồ Đào Nha và Bỉ. là hai trong bốn nước bị nguy, lại đến kỳ hạn trả nợ. Hai nước kia là Tây Ban Nha và Ireland. Nếu Ý Đại Lợi cũng lâm hoạ mà nước Đức bị bó tay vì chính trị nội bộ, thì các giải pháp cấp cứu đồng Euro tất nhiên càng bị thu hẹp...

Vũ Hoàng: Đó là hậu quả đối với Âu Châu. Thưa ông, còn hậu quả với các nước khác thì sao?

Nguyễn Xuân Nghĩa: Libya bán 10% lượng dầu của mình cho Trung Quốc nhưng vì xứ này nhập dầu rất lớn nên số xuất khẩu này chỉ bằng 3% mức tiêu thụ của Trung Quốc thôi nên hậu quả trực tiếp thì không nhiều. Nhưng gián tiếp thì có, chưa nói đến hiệu ứng "cách mạng hoa nhài" hay "mạt lị hoa cách mạng" đang làm Bắc Kinh lúng túng!

Đầu tiên, chưa chắc Gaddafi đã sớm từ bỏ quyền lực như các Tổng thống Tunisie hay Ai Cập, hoặc nhượng bộ như các chính quyền Jordan, Yemen hay Bahrain hoặc sớm cải cách như Maroc nên động loạn có thể kéo dài. Hậu quả là dầu thô có khi lên lại những đỉnh cao vào năm 2008, từ trăm hai đến trăm tư một thùng trong năm nay. Khi ấy, kinh tế thế giới có thể trôi vào suy trầm.

Ngay trước mắt thì các ngành dịch vụ như hàng không, du lịch và vận tải hay bảo hiểm của thế giới đều bị thiệt hại và điều ấy càng nâng cao giá thương phẩm - tức là nguyên nhiên vật liệu và nông sản - vốn dĩ đã tăng vọt trong năm qua. Tình hình lương thực của thế giới vì vậy cũng bị ảnh hưởng và sẽ gieo họa cho các nước nhập khẩu thức ăn - như Trung Quốc - hoặc bị nguy cơ lạm phát nặng, như Trung Quốc và nhất là Việt Nam.

Tôi còn e rằng đã có nhiều vấn đề nội tại vì quản ký vĩ mô quá yếu, lạm phát quá cao và đô la lên giá, Việt Nam sẽ bị chấn động nặng từ những biến cố xảy ra tại Libya. Việc chỉ số VN-Index mất gần bốn chục điểm trong có hai ngày mới chỉ là một dấu hiệu tiên báo rất nhỏ. Nó như con hoàng yến vừa chết dưới hầm vì bị nhiểm độc, trước khi khí độc dẫn tới nhiều vấn đề rộng lớn hơn. Việc chế độ độc tài Libya và ru ngủ người dân bằng chủ nghĩa dân tộc hình thức theo kiểu Gaddafi mà còn bị rung chuyển thì cũng là lời cảnh báo cho người Việt.

Vũ Hoàng: Xin cảm tạ ông Nguyễn Xuân Nghĩa.

 

1, 2

Quân Sử Việt Nam (TOP)