Quân Sự Quốc Tế

Chấn động từ Libya

1, 2

Vũ Hoàng & Nguyễn Xuân Nghĩa, RFA

Đúng 10 ngày sau cơn chấn động chính trị từ Ai Cập, tình hình một xứ lân bang ở hướng Tây là Libya lại làm thế giới quan ngại.

libya

AFP PHOTO / Vincenzo Pinto
Công dân Libya biểu tình đòi dân chủ vào ngày 23 Tháng 02 Năm 2011.

Riêng trong lĩnh vực kinh tế, tin tức giao tranh từ Libya còn khiến các thị trường thế giới đều bị ảnh hưởng. Hôm 21, giá dầu thô vượt ngưỡng trăm đồng lên tới gần 108 đô la một thùng trên thị trường Bắc Hải của Âu Châu, giá vàng lên quá 1.400 đô la một troy ounce và các thị trường cổ phiếu đều tuột dốc, thiên hạ mua Mỹ kim và Yen Nhật thủ thế... Qua phần trao đổi của Vũ Hoàng cùng nhà tư vấn kinh tế Nguyễn Xuân Nghĩa, Diễn đàn Kinh tế xin quý vị tìm hiểu về cơn chấn động kinh tế từ vụ khủng hoảng của một nước Bắc Phi...

Ảnh hưởng kinh tế

Vũ Hoàng: Xin kính chào ông Nguyễn Xuân Nghĩa. Chúng tôi là Vũ Hoàng, kể từ tuần này sẽ thay ông Việt Long cùng ông thực hiện chương trình Diễn đàn Kinh tế hầu quý thính giả. Hồ sơ tuần này sẽ là ảnh hưởng kinh tế của vụ khủng hoảng từ Libya trong khu vực gọi là Bắc Phi Trung Đông.

Thưa ông, cách đây hai tuần, trong chương trình phát thanh ngày chín tháng Hai khi đề cập tới hồ sơ Egypt mà xưa kia ta gọi là Ai Cập, lúc đó đang bị khủng hoảng nặng trước khi Tổng thống Hosni Mubarak phải từ chức, ông dự báo rằng hậu quả kinh tế sẽ không lớn cho thế giới dù là một quốc gia hơn 80 triệu dân, xuất khẩu dầu và nhất là khí đốt mà lại còn kiểm soát một trục giao lưu quan trọng là Kênh đào Suez. Thế thì vì sao vụ khủng hoảng tại Libya, một quốc gia chỉ có sáu triệu dân lại khiến dầu thô lên giá tới mức chưa từng thấy kể từ tháng Chín năm 2008? Chúng ta thấy rằng trong bối cảnh chung là giá nguyên nhiên vật liệu và nông sản đều tăng trên toàn thế giới, hiệu ứng kinh tế của vụ Libya có thể làm mọi người quan ngại, kể cả ở Việt Nam...

Libya là một nước rất giàu trong thế giới Hồi giáo. Bây giờ xứ này có loạn mà nội loạn lại có thể lan thành nội chiến thậm chí phân hoá thì cả thế giới đều lo ngại.

Nguyễn Xuân Nghĩa: Trong những ngày qua, tình hình trong toàn cõi Trung Đông và Bắc Phi, mà người ta hay gọi tắt là MENA, đã thêm căng thẳng, kể cả ở Vương quốc Bahrain là một quần đảo nhỏ nằm trong Vịnh Ba Tư. Xứ này là một trung tâm chế biến xăng dầu nằm trên một trục giao thông chiến lược và còn có một căn cứ hải quân quan trọng nhất của Hoa Kỳ trong khu vực.

Riêng Libya còn là trường hợp đặc biệt còn hơn Ai Cập. Dù có diện tích rộng lớn là một triệu 800 ngàn cây số vuông, là gần gấp sáu lần diện tích Việt Nam, mà chỉ có hơn sáu triệu dân, Libya là một nước sản xuất và xuất khẩu dầu khí quan trọng, đứng hàng thứ 11 thế giới, nhất là cho các nền kinh tế Âu Châu đang có quá nhiều vấn đề. Với "nhật lượng" dầu thô, là sản lượng một ngày, khoảng một triệu 800 thùng, hơn 90% dành cho xuất khẩu và 80% là bán qua Âu châu, thật ra Libya là một nước rất giàu trong thế giới Hồi giáo. Bây giờ xứ này có loạn mà nội loạn lại có thể lan thành nội chiến thậm chí phân hoá thì cả thế giới đều lo ngại.

Vũ Hoàng: Như vậy, xin ông trình bày cho bối cảnh chung của Libya trước khi chúng ta tìm hiểu về ảnh hưởng kinh tế của vụ khủng hoảng xuất phát từ Lybia.

Nguyễn Xuân Nghĩa: Thưa là lên cầm quyền sau khi lật đổ vương triều từ năm 1969, lãnh tụ Moammar Gaddafi là nhân vật khá độc đáo. Ông ta khai thác chủ nghĩa ái quốc chống lại cả các nước Tây phương lẫn các nước Á Rập Hồi giáo theo chế độ quân chủ và cai trị rất độc đoán trong khi lại hợp tác và còn yểm trợ các nhóm khủng bố Hồi giáo từ mấy chục năm trước.

libya

Công dân Libya biểu tình trước đại sứ quán Libya ở Rome vào ngày 23 Tháng 02 Năm 2011. AFP PHOTO / Vincenzo Pinto.

Nhưng với 80% thu nhập ngân sách nhờ nguồn lợi dầu khí, Gaddafi thi hành một chính sách xã hội khá hào phóng như xây cất nhà ở, trường học và lo dịch vụ y tế cho người dân. Đã có thời mà dân Libya có mức sống thuộc loại cao nhất thế giới. Đó là một lẽ mà ta không thể quên.

Thứ hai, về mặt chính trị trên thượng tầng, ông dựa vào sức mạnh của quân đội vì xuất thân là một sĩ quan trẻ, nhưng cũng có chú ý phân hoá thành phần tướng lãnh để không ai có thể đe dọa quyền lực độc tôn của mình. Thứ ba về mặc sắc tộc, Libya là một kết hợp của nhiều bộ tộc khác khau, với các bộ tộc gốc du mục ở miền Đông và miền Nam lại không thích uy quyền tập trung vào thủ đô Tripoli nằm ở phía Tây Bắc bên bờ Địa Trung hải. Gaddafi cũng dùng nguồn lợi dầu hỏa để xoa dịu sự bất mãn của họ.

Thứ tư, Libya cũng là nơi mà nhiều lực lượng Hồi giáo quá khích tung hoành, kể cả các nhóm đặc công có liên hệ với tổ chức khủng bố al-Qaeda, và quan trọng nhất là một lực lượng võ trang Hồi giáo xưng danh Nhóm Hồi giáo Đấu tranh tại Libya. Vừa tiêu diệt, Gaddafi lại vừa dùng tài nguyên dầu khí mua chuộc các nhóm này để trung hoà ảnh hưởng của họ.

Sau cùng và quan trọng nhất về thời điểm là ngay trong gia đình Gaddafi cũng có sự chia rẽ, đôi khi vì chuẩn bị cho việc kế nhiệm sau này. Motassem Gaddafi là người con lớn, đang đảm nhiệm an ninh cho chế độ thì kín đáo kết hợp với một số tướng lãnh thuộc thế hệ cách mạng, tức là tương đối đã lớn tuổi. Người em là Seif al-Islam Gaddafi thì có ý hướng cởi mở hơn, muốn canh tân quốc gia và phá vỡ tình trạng bị cô lập của xứ Libya trong cộng đồng Á Rập Hồi giáo và với thế giới vì những hành động khủng bố và ngang ngược của Gaddafi trong quá khứ. Nhân vật này cũng khá đặc biệt vì còn lập ra các tổ chức phi chính phủ để đòi hỏi nhân quyền cho người dân, dĩ nhiên là với tham vọng sẽ lên kế nhiệm thân phụ để lãnh đạo.

1, 2

Quân Sử Việt Nam (TOP)