Quân Sự Quốc Tế

Ai Cập Làm Ai Run Lập Cập

1, 2

Không rõ tác giả

Hàng ngày theo dõi thời sự quốc tế – để còn hiểu mà viết bình luận – người viết đã thầm đoán hai chuyện. Thứ nhất, đồng Euro lại mẻ một góc vì một bóng hồng. Thứ nhì, xứ Ai Cập sẽ cần ông Thọ.

Điều không đoán ra là vụ khủng hoảng – đảo chánh – tại Tunisie sau khi một thanh niên tự thiêu khiến Tổng thống Zine El Abidine Ben Ali phải bỏ chạy ngày 14 tháng Giêng. Khi Tunisie có loạn thì chuyện đồng domino bị lật tất nhiên đặt ra, và nơi sẽ lật có thể là Ai Cập.

Bây giờ, xin lần lượt giải thích chuyện bói toán thời sự ấy.

Trong “bát tiên sẽ hái quả” – tám nước Âu Châu có thể bị khủng hoảng – có xứ Ý Đại Lợi. Đứng hàng thứ bảy về rủi ro, trước Pháp mà sau Hy Lạp, Ái Nhĩ Lan, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Bỉ và Áo. Trong số lãnh tụ bốn nước Nam Âu, Thủ tướng Ý Silvio Berlusconi có khả năng về quản lý kinh tế hơn lãnh đạo Hy Lạp, Bồ Đào Nha hay Tân Ban Nha, chẳng phải vì ông là tỷ phú. Cánh tả của Ý đã có lần thắng cử ngắn ngủi mà sau đó vẫn bị lật.

Nhưng Berlusconi có nguy cơ mất quyền vì thói tật trăng hoa.

Ông bị đối lập tới tấp tấn công về chuyện ấy nhưng nội các chưa đổ. Nếu Chính quyền của ông bị bất tín nhiệm, thí dụ như qua lời khai báo ăn tiền của một bóng hồng nữa, một gái gọi rất trẻ, Ý Đại Lợi sẽ bị khủng hoảng chính trị. Vì chẳng phe nào có một đa số đủ lớn và nếu cánh tả lại lên cầm quyền trong hoàn cảnh bấp bênh thì Âu Châu lại bị biến động tài chánh vì tệ nạn tăng chi để mua phiếu tại Ý. Và đồng Euro có khi lại sứt một góc. Từ hai năm qua, người ta đã nói tới kịch bản Ý rút khỏi khối Euro để có toàn quyền chi tiêu như ý!

Đó là lý do dự đoán về đồng Euro, không theo kiểu Mỹ là “follow the money” mà theo kiểu Tây là “chercher la femme”…

Còn chuyện Ai Cập?

Tổng thống Hosni Mubarak cần ông Thọ phù hộ để sống lâu hơn một chút.

Ông bị ung thư vào thời kỳ khá nặng khi đã ở tuổi 82. Sau ba chục năm cầm quyền và ổn định được quốc gia ở giữa một khu vực Hồi giáo hỗn mang, ông sẽ ra đi, bằng hai chân hay bốn bánh xe thì không biết. Khi ấy, ai sẽ kế nhiệm? Liệu Ai Cập còn có khả năng duy trì chánh sách hòa hợp với láng giềng Israel và đồng minh trụ cột của Hoa Kỳ hay không? Người con trai là Gamal Mubarak hay một khuôn mặt công thần nào đó sẽ lãnh đạo? Hay một phong trào nổi loạn?

Kỷ nguyên “hậu Hosni” đã thực tế bắt đầu, nhưng việc kế vị lại là thùng thuốc súng.

Rồi biến cố Tunisie đã lại văng tia lửa qua đó, 10 ngày sau, thủ đô Cairo bỗng nghi ngút khói.

Vì vậy, chẳng ngại gì tết nhất, xin nói về Ai Cập.

***

Ai Cập là quốc gia Á Rập Hồi giáo lớn nhất Trung Đông, xưa kia từng nuôi tham vọng lãnh đạo toàn khối Á Rập.

Xứ này có 80 triệu dân trên lãnh thổ gần một triệu cây số vuông, bằng diện tích tổng cộng của California và Texas chứ không nhỏ. Đã từng có một nền văn minh chói lọi, Ai Cập tiếp giáp với – theo chiều kim đồng hồ từ Đông qua Tây – Israel của dân Do Thái, Hồng hải, Sudan, Lybia và Địa trung hải. Quốc gia này thực sự là bản lề… Âu Á, vì bên kia Hồng hải có Vương quốc Saudi Arabia được coi là khởi đầu của châu Á. Ai Cập còn giữ vị trí bản lề vì mâu thuẫn giữa Israel với khối Hồi giáo và cái neo bảo đảm sự ổn định cho cả khu vực, khi Hoa Kỳ phải xử trí với Iran và giải quyết hồ sơ Iraq.

Từ những người sáng lập chế độ sau cuộc đảo chánh Vương quyền năm 1952, Ai Cập theo thế quyền chứ không theo thần quyền của đạo Hồi. Quyền lực thực tế nằm trong tay quân đội. Bốn đời Tổng thống đều xuất thân từ quân đội: Muhammad Naguib, Gamal Abdel Nasser, Muhammad Anwar Sadate và Hosni Mubarak, một ông Tướng Không quân.

Hãy nhắc lại chuyện xưa mà có khi thành chuyện mới:

Một năm sau khi truất phế Quốc vương Fuad (con trai vua Farouk) của dòng Muhammad Ali, Nasser lãnh đạo một nhóm sĩ quan xưng danh “Phong Trào Sĩ Quan Tự do” để lật Tổng thống đầu tiên là Tướng Muhammad Naguib. Từ hạt nhân sĩ quan thân tín này, ông lập ra một chính đảng là Liên minh Xã hội Chủ nghĩa Á Rập (ASU) để lãnh đạo cho đến năm 1970 thì tạ thế sau một cơn đau tim. Anwar Sadate lên thay thì giải tán Liên minh ASU bị phân hoá để lập ra đảng Quốc gia Dân chủ (NDP) từ năm 1978. Đảng này vẫn cầm quyền cho đến nay và có gần ba chục năm xây dựng quyền lực… cho tay chân.

Khi Anwar Sadate bị một nhóm sĩ quan theo xu hướng Hồi giáo quá khích ám sát năm 1981, Phó Tổng thống Hosni Mubarak lên lãnh đạo. Suốt 30 năm sau đó, quân đội vẫn trung thành với Mubarak, đảng NDP vẫn trụ khá vững, và Chính quyền Mubarak thẳng tay diệt trừ các phần tử Hồi giáo quá khích. Nhờ ba thập niên ổn định, Hoa Kỳ có đồng minh then chốt trong một khu vực chiến lược. Nhưng khác với các vị tiền nhiệm, Mubarak không lập ra chức Phó Tổng thống…

Vì vậy, khi Mubarak bắt đầu đau yếu, các tướng lãnh nêu vấn đề về việc kế nhiệm.

Họ không mấy tin tưởng vào người con của Hosni, không là một tướng lãnh và cũng chưa có vai trò gì chính thức. Thấy tình hình hơi găng, hồi tháng 10, ông Mubarak phải khẳng định rằng mình sẽ tiếp tục cầm quyền và sẽ ra tái tranh cử nữa. Mà chẳng ai tin… vì sức người có hạn. Như vậy, ai sẽ cầm quyền sau này?

Gamal Mubarak? Với tư cách gì? Theo kiểu Thái tử Bắc Hàn? Tướng Omar Suleiman cầm đầu an ninh, hay Tướng Ahmed Shafiq, cựu Tư lệnh Không quân và đương kim Bộ trưởng Hàng không Dân sự? Mọi người đang hồi hộp chờ đợi xem sự thể sẽ xoay chuyển ra sao thì vụ khủng hoảng Tunisie bùng nổ làm một số dân chúng Ai Cập thấy tràn đầy hưng phấn!

Đấy là lúc quân đội và tướng lãnh nhớ lại trang sử vừa qua.

Với Tổng thống đau yếu, đảng đa số NDP có khi không ổn định nổi tình hình và các tướng lại phải đưa quân ra khỏi trại lính, vào thành phố. Những vụ biểu tình bạo động khởi sự từ ngày 24 càng khiến ta nghĩ đến kịch bản đó. Vì vậy, không ai ngạc nhiên khi Tham mưu trưởng Không quân là Tướng Sami Annan đã cầm đầu một phái đoàn qua Washington. Tham khảo ý kiến, trình bày tình hình, hay đề nghị giải pháp?

Theo truyền thống rất Mỹ, Ngoại trưởng Hoa Kỳ cũng nhảy vào nói hàng hai: Ai Cập cần cải tổ về chính trị cho dân chủ hơn. Ra cái điều đồng minh này chưa có dân chủ. Saudi Arabia nói không khác: chính quyền Cairo phải ổn định được tình hình. Sau 30 năm yên bình trong “ổn định”, các đồng minh của Ai Cập bỗng lại thấy xứ này phải cải tổ.

Cải tổ thế nào? Trong giai tầng chính trị của đảng Quốc gia Dân chủ cầm quyền hay hệ thống quyền lực của quân đội?

Sau Tunisie, nếu Ai Cập cũng bị loạn thì hai mắt xích bị bung cùng lúc làm lãnh đạo Hoa Kỳ mất ăn mất ngủ: chuyện Iraq chưa thể êm và phong trào nổi dậy sẽ lan qua nhiều xứ Á Rập Hồi giáo khác, từ Saudi Arabia qua Jordan, tới các nước Bắc Phi. Và ở giữa, các Giáo chủ Ba Tư tại Iran sẽ ngồi chờ thành quả.

Một chi tiết rất đáng chú ý mà người Việt ta đã quen gọi là lời đồn trong cơn nhiễu loạn, là “radio bambou” ngày xưa hay “internet grapevines” thời hiện đại.

Ngày 26 vừa qua, có tin đồn do một trang nhà phóng ra: Con trai Mubarak và một số giới chức của đảng cầm quyền đã ra khỏi nước! Kết luận? Lại như Tunisie rồi, Cách mạng sắp thành công! Chưa biết thực hư ra sao thì truyền hình Mỹ CBS loan tải lời tuyên bố của một viên chức Mỹ trong Sứ quán tại Cairo: không đúng đâu! Bộ một nhân viên ngoại giao Hoa Kỳ lại có nhiệm vụ theo dõi việc di chuyển của con trai Tổng thống Ai Cập? Rồi còn nhanh nhẩu báo tin! Có mùi khen khét…

Trong vụ này, người ta chú ý đến ba giai tầng chuyển động…

Những tranh đoạt quyền bính ở thượng tầng, ở bên trong, giữa các tướng lãnh với nhau, giữa các tướng với các chính khách dân sự trong đảng. Bên dưới là sự bất mãn của sinh viên, có khi do ai đó xúi giục, để quân đội có lý cớ tiến ra vãn hồi trật tự. Biết đầu chừng là lộng giả thành chân, sinh viên ùn ùn tưởng mình đi làm cách mạng thật khi thấy có truyền hình Anh-Mỹ đưa máy vi âm vào miệng! Hoặc được các tổ chức nhân quyền thổi lên thành lãnh tụ tuổi trẻ cứu quốc.

Và ở bên ngoài là tổ chức Hồi giáo cực đoan – Muslim Brotherhood (MB).

“Huynh đệ Hồi giáo” bị cấm hoạt động mà vẫn tích cực. Tổ chức MB này thực sự là quốc tế vỉ có mạng lưới và cán bộ tại hầu hết các nước Hồi giáo trong khu vực, và thực sự là lão thành vì ra đời từ năm… 1928. Và đạt khá nhiều đáng sợ, như ám sát hụt Nasser năm 1954 nên bị đàn áp rất nặng. Gần đây, Huynh đệ Hồi giáo lại làm phép… phân thân, khi một số lãnh tụ nêu ra chủ trương xây dựng dân chủ. Và dù là Hồi giáo theo hệ phái Sunni, tổ chức MB này cũng có quan hệ gắn bó với Iran, một xứ Ba Tư theo hệ phái Shia của đạo Hồi…

 

1, 2

Quân Sử Việt Nam (TOP)