Hồ Sơ Nguyên Tử

Điện Hạt Nhân: Ý Đảng Không Phải Là Lòng Dân

1, 2

"Chương trình của Việt Nam quá tham vọng, không những nguy hiểm mà nó còn tốn tiền của nhân dân và không có lợi gì hết cho quốc gia". Bây giờ không có gì là muộn. Muốn dừng thì dừng ngay, chứ đừng chần chừ. Bởi khi đã xây rồi, lúc đó anh muốn tháo gỡ một nhà máy hạt nhân đã chạy, anh sẽ tốn kém hàng chục tỷ (đô-la), anh tốn thời gian tới ba, bốn, năm chục năm mới tháo gỡ xong. "Hiện chưa làm gì hết, năm 2014 mới bắt đầu xây, mới chỉ thỏa thuận trên nguyên tắc thôi, chứ đã ký kết mua bán xong gì đâu mà không cho rút lui. Bây giờ vẫn còn thì giờ để rút lui và tôi xin cam đoan là một Chính phủ sáng suốt thế nào cũng rút lui. Không thể nào đi tiếp được, bởi vì đi tiếp thì nó sẽ là Fukushima đấy." - Giáo sư Nguyễn Khắc Nhẫn. 

“Việt Nam đang có một chương trình điện hạt nhân "tham vọng vào loại bậc nhất trên thế giới"(!?) với giấc mơ điện hạt nhân đang "đâm hoa đua nở"(!?) trong lúc thế giới thì đang lo ngại tìm giải pháp thay thế chúng” …. (NewYork Times, 01/3/2012).

o0o

Tôi có người anh rể, cựu sĩ quan không quân Hoa Kỳ (USAF) cứ định kỳ 2 năm/lần hay theo vợ (chị tôi) tránh mùa đông Mỹ bay về VN thư giãn. Khi trà dư tửu hậu, chúng tôi cũng hay lan man bàn chuyện thế sự. 

Nói đến “Nhà máy Điện Hạt Nhân” Việt Nam, tôi nhớ Noel vừa rồi chúng tôi có lướt qua mà ấn tượng của anh ấy để lại trong tôi là câu nói: “Adventure, crazy” (Phiêu lưu, điên khùng) thêm nữa là kèm theo hai ngón tay xoa xoa với nhau như đếm tiền gọi là “corruption a commission” (tham nhũng, phần trăm hoa hồng). Tôi thắc mắc, như thế nào là phiêu lưu, điên khùng?. 

hắc điểu, black birds, U 2

Theo nhận xét của riêng anh, là một sĩ quan USAF chuyên trách phân tích “không ảnh” thuộc Không Đoàn số 3 (3rd ) Hoa Kỳ đồn trú tại sân bay Biên Hòa vào thập niên 60-70, anh có mặt cùng lúc với phi đội 2 phi cơ không thám Mèo đen U2 (loại tối tân tốt nhất thế giới lúc bấy giờ và kể cả hiện nay sau khi USAF nâng cấp, bay liên tục 12 giờ, ở độ cao hơn 21.300m - gấp đôi độ cao của một máy bay thông thường, tắt động cơ, máy bay chỉ lượn lờ bằng sãi cánh).

Anh thường xuyên đối diện với hàng trăm mét phim không ảnh do U2 mang về, nghiên cứu dữ liệu phân tích chi tiết trên bề mặt các lãnh thổ biển và mặt đất từ vịnh Bắc Việt đến dọc biên giới TQ và bao quát toàn lãnh thổ Đông Dương (Việt, Miên, Lào). 

Theo anh, lãnh thổ VN hình chữ S có nhược điểm eo thắt đoạn giữa Miền Trung, ven duyên hải, bình nguyên quá hẹp trong đó có Ninh Thuận (nơi đặt nhà máy điện hạt nhân) vì lẽ liên quan đến hệ thống giải nhiệt, khuynh hướng, người ta hay xây dựng nhà máy gần biển như là một ưu thế, nhưng với VN (theo anh) rất phiêu lưu, dù tỷ lệ % trăm của rủi ro là không cao nhưng qua sự cố thảm họa khủng khiếp từ thiên nhiên do động đất, sóng thần tại Nhật Bản 2011 phá hủy nhà máy điện nguyên tử Fukushima và do sai sót từ con người gây nên thiệt hại to lớn về môi trường và nhân mạng như sự cố lò phản ứng nhà máy điện nguyên tử Chernobyl của Liên Xô phát nổ 1986 hay nhẹ hơn là sự cố ở nhà máy điện hạt nhân Three Miley Island (TMI) 2009 ở Pennsylvania (Mỹ) không mất người và lượng hạt nhân rò rỉ tương đối nhỏ và thấp nhưng cũng phải hao tốn tới mấy tỷ usd mà VN không như Hoa Kỳ, nghèo, thì muốn hay không, người có trách nhiệm cũng phải thận trọng dự kiến viễn cảnh không mong đợi nhưng có thể đến bất cứ lúc nào này, không thể nói rằng các lò phản ứng hạt nhân thế hệ mới (thế hệ Thứ III) loại EPR, APWR, ABWR an toàn ít rủi ro nguy hiểm hơn loại nhà máy dùng graphite có liên quan đến “plutonium” như Chernobyl của Liên Xô, khi mà sự vận hành vẫn lệ thuộc vào các thanh nhiên liệu chứa phóng xạ ghê gớm đến 50 triệu curies (mỗi curie là 37 tỉ phóng xạ) cực kỳ nguy hiểm cho con người và môi trường, bởi rất khó khăn, tốn kém, nguy hiểm trong các giải pháp tẩy rữa hay thu hồi mà Việt Nam hiện nay về Điện Hạt Nhân rất thiếu phương tiện, thiếu thầy, thiếu thợ có kinh nghiệm chuyên sâu. 

Nó sẽ trở thành hiện thực “rất phiêu lưu” khi có một sự cố sai sót do con người gây ra như Chernobyl hay thiên nhiên như nhà máy điện nguyên tử Fukushima của Nhật mới đây. Khi mà sau vụ nổ từ nhà máy Chernobyl phóng xạ phát tán tự do ra nhiều vùng ở nước Nga các nước Bắc Âu lan sang miền Nam nước Pháp. Liều phóng xạ cực lớn (gần 1.600 rems trong khi liều còn an toàn cho người là nhỏ hơn 50 rems) 49.000 cư dân TP Pripyat và 135.000 người khác trong phạm vi 30 ki lô mét xung quanh nhà máy phải di tản lập tức, 50 km bán kính được cảnh báo không an toàn, 600.000 lính Nga điều động đến Chernobyl để quét dọn, làm sạch chất phóng xạ, rất nhiều người đã bị chết, con số chính xác không được công bố. Đến nay đã có vài ngàn trẻ em bị mổ tuyến giáp trạng, mắc bệnh bạch huyết, ung thư và dị tật bẩm sinh; hậu quả tàn khốc của tai nạn Nhà máy điện hạt nhân Chernobyl sau gần 20 năm vẫn âm thầm tiếp diễn. Tất cả kết quả sau điều tra: “Lỗi do công nhân vận hành”.

chernobyl

Kỷ niệm 25 năm sự cố nhà máy điện hạt nhân Chernobyl

tschernobyl

Nhà máy điện nguyên tử Fukushima Nhật Bản đã bị phá hủy nặng nề bởi trận động đất và sóng thần hồi tháng 3/2011– (Ảnh: gratisparacelula) 

Một câu hỏi được trao cho các giới chức lãnh đạo Đảng và nhà nước VN: Nếu thảm cảnh ấy xảy ra tại Ninh Thuận (nơi VN dự kiến đặt 2 nhà máy ĐHN) thì liệu người Việt Nam có đủ khả năng xử lý sự cố bằng một “kịch bản kỹ thuật an toàn”? Trong khi di lụy từ hoang tàn Chernobyl của Nga và Fukushima của Nhật nơi mà dù có đầy kinh nghiệm và tài lực vẫn còn loay hoay nan giải như vô vọng với phóng xạ hạt nhân để mong trả lại cảnh cũ cho môi trường. (Hiện nay vì áp lực từ nhân dân, chính phủ Nhật Bản đã ngưng hoạt động 52/54 lò phản ứng NMĐ/HN) sau sự cố Fukushima. 

hạt nhân ninh thuận

Mô hình nhà máy điện Hạt Nhân Ninh Thuận 

ninh thuận, vĩnh hải

Bãi Biển Vĩnh Hải – hoang sơ thơ mộng bên khu vực liền kề vị trí xây dựng nhà máy điện hạt nhân. “Liệu có nên hy sinh môi trường thiên nhiên quí giá này?” (ảnh Văn Ngọc). 

hạt nhân ninh thuận

(Vị trí 2 nhà máy ĐHN Ninh Thuận, duyên hải liền kề Biển Đông) 

Nhưng viễn cảnh quan trọng và “kinh hoàng” hơn hết là nếu không có giải pháp “phép lạ” tức thời nào khả dĩ khắc phục tai nạn NMĐ hạt nhân ấy (nếu xảy ra) thì khúc ruột duyên hải Ninh Thuận từ biển đến chân dãi Trường Sơn có các tuyến quốc lộ giao thông đường bộ và đường sắt huyết mạch quốc gia bị cắt đứt phong tỏa do nhiễm phóng xạ hạt nhân là đầy khả năng và bao lâu thì không ai đoán được? chưa nói tới sự ô nhiểm phóng xạ do thất thoát ở mức độ nào từ Trường Sơn ra tới biển, một vùng ngư nghiệp truyền thống của Miền Trung VN?. Đó là tương lai gần có thể rủi ro do con người còn xa hơn một chút, hãy nghĩ đến thiên nhiên, biến đổi khí hậu. Khúc ruột miền trung VN vốn đã nổi tiếng là cái lưng hứng nhiều bão tố hàng năm từ “rốn bão” Philippine quốc gia láng giềng biển Đông đối diện, cũng không xa lắm cùng mặt biển với Indonesia quốc gia nằm trên đường đứt gãy võ trái đất dưới đáy Thái Bình Dương khu vực Châu Á hay bị động đất núi lửa phun trào và sóng thần. Theo các kết quả nghiên cứu đã được thực hiện tại Viện Vật lý địa cầu và các nhà khoa học quốc tế, các vùng nguồn động đất ở khu vực biển Đông và lân cận có thể gây nên sóng thần ảnh hưởng tới Việt Nam bao gồm: 1. Riukiu (Đài Loan, Trung Quốc); 2. đới hút chìm Manila, Philippines; 3. biển Sulu; 4. biển Celebes; 5 và 6. vùng biển Ban Đa; 7. Bắc biển Đông; 8. Palawan và 9. Tây biển Đông, trong đó đới hút chìm Manila (máng nước sâu Manila) có nguy cơ cao nhất. 

Trong khu vực này đã từng xảy ra một trận động đất cường độ 8,2 độ richter ngày 26-5-2006, nhưng may mắn không gây nên sóng thần.

Theo tính toán của Bộ Tài nguyên - Môi trường, các nhà khoa học Việt Nam và quốc tế, động đất 8,3 độ richter xảy ra ở khu vực rãnh nước sâu Manila có thể tạo nên sóng thần cao 5,2m ở Quảng Ngãi và 2,1m ở Nha Trang. Động đất 9,2 độ richter có thể tạo ra sóng thần cao 10,6m ở Quảng Ngãi và 5m ở Nha Trang. Thời gian sóng thần đi từ vùng rãnh nước sâu Manila tới vùng bờ biển Việt Nam sau khoảng 2 giờ. TS Lê Huy Minh cho rằng về mặt khoa học các trận động đất có cường độ lớn hơn 6,5 độ richter ở các vùng biển có khả năng gây ra sóng thần, như vậy nguy cơ sóng thần ở dọc bờ biển duyên hải miền Trung Việt Nam là hiện hữu và cũng không ai tiên đoán được chuyện gì sẽ xảy ra cho toàn bộ cái “sống lưng” duyên hải Miền Trung VN trong đó bờ biển Ninh Thuận trực diện hứng chịu sức mạnh của cơn cuồng nộ thiên nhiên như Sóng Thần 2011 tại Nhật hay cơn địa chấn Sumatra-Andaman năm 2004 (tàn phá khủng khiếp ven biển Indonesia Sri Lanka, Ấn Độ, Thái Lan). Nếu như có một trận động đất dưới biển gây nên sóng thần cường độ mạnh như vậy từ Philippine đối diện với VN trên biển Đông lan tỏa ập tới thì tai họa kép, vừa bị tàn phá do sóng thần và phóng xạ NMĐ/HN như Nhật Bản là điều không tránh khỏi với VN!. 

manile, philippine

Tuy nhiên, ngần ấy hiểm họa vẫn chưa hết, còn một mồi lửa nguy hiểm như sóng thần “nhạy cảm” khác, dù gần hay xa, mà không thể không tính đến. Tranh chấp hải đảo và lãnh hải trên biển Đông cục bộ giữa VN và TQ đang âm ĩ, cái cận cảnh “bằng mặt nhưng không bằng lòng” hiện nay duy trì được bao lâu? khi TQ cứ áp đặt các biện pháp cứng rắn với ngư dân VN, bắt bớ đòi phạt tiền như “hải tặc” mới đây liệu sợi giây thừng mong manh CS/XHCN có đứt giữa chừng? khi có một bên “già néo” trên Biển Đông? Hải chiến, không chiến trên biển có thể xảy ra mức độ nào thì không ai tiên đoán được nhưng Việt Nam khỏi phải mất công lần về quá khứ 1000 năm chiến tranh truyền kiếp với “giặc” Tàu mà soi rọi những hình ảnh tàn phá hoang dã, man dại, không tha thứ bất cứ gì còn có thể phá hoại được từ gót chân quân TQ xâm lược để lại trên dọc biên giới phía bắc VN hai thập kỷ gần đây thì rõ ràng 2 nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận nằm trống trải ngon lành sát duyên hải như hai tấm bia cho “tên lửa hành trình” chất đầy ứ trên các tàu ngầm và chiến hạm hải quân TQ thực tập tác xạ từ biển Đông vào đất liền mà chắc chắn Việt Nam rất khó lòng để bảo vệ cho an toàn, thì cái từ ngữ “phiêu lưu và điên khùng” cho cái kế hoạch xây dựng nhà máy ĐHN bằng bất cứ giá nào là có thể biện minh được!

cá mập đen trung cộng

Những hung thần “cá mập đen” TQ - tương lai cho hiểm họa NMĐ/HN Việt Nam

Bên cạnh ranh giới “Lợi và Hại” rất mong manh từ nhà máy điện Hạt Nhân ấy, công luận nhân dân VN còn tự hỏi nhiều vấn đề liên quan mà Quốc Hội, Đảng và nhà nước có trách nhiệm và cần phải công khai minh bạch khẳng định bằng những biện minh, luận chứng khoa học đủ sức thuyết phục từ các giới chức chuyên nghiệp ngành hạt nhân trong và ngoài nước trước khi tiến hành xây dựng.

Chẳng thể nào nhắm mắt làm ngơ khi có những khuyến cáo mà tự thân nơi nguồn khuyến cáo ấy hoàn toàn không thụ đắc chút lợi nhuận nào ngoài sự nhiệt tình chỉ rõ cho chúng ta những khiếm khuyết và nhược điểm tai hại nếu cứ cực đoan nhắm mắt làm ngơ mà các giới chức VN có thẩm quyền thì cứ im lặng bởi nhiều lý do “khó nói hay không muốn nói” điển hình như: “Các nước có nền kinh tế hùng mạnh hơn VN trong khối ASAEN và Châu Á không còn tha thiết với NMĐ/HN thì sao một quốc gia VN đang nợ nần và lạm phát nặng lại phấn khởi hồ hởi với tham vọng đắt đỏ tiềm ẩn nhiều rủi ro không an toàn này? - Vì sao những thứ nước khác chê muốn đẩy nó đi, thì Việt Nam lại chịu tốn kém “ôm” nó vào!?. ” 

“Việt Nam đang có một chương trình điện hạt nhân "tham vọng vào loại bậc nhất trên thế giới"(!?) với giấc mơ điện hạt nhân đang "đâm hoa đua nở" (!?) trong lúc thế giới thì đang lo ngại tìm giải pháp thay thế chúng ”? theo tờ báo Mỹ. 01/3/2012. 

Liệu có bao nhiêu người dân VN biết và tự hỏi: “Tại sao một số quốc gia từng để xảy ra thảm họa hạt nhân lại nằm trong số các công ty đang "ra sức" bán công nghệ năng lượng này cho Việt Nam, trong đó có Nga và Nhật Bản? mà các giới chức có thẩm quyền VN lại vui vẻ quan tâm chuẩn thuận? ”(BBC). 

Liệu Quốc Hội và nhân dân VN có phúc quyết để trả món nợ này không? Việt Nam ký thỏa thuận vay 8 tỉ đôla từ Nga để giúp xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên. 

Hãng tin Dow Jones cho biết đại diện bộ tài chính hai nước hôm nay đã ký văn bản tại Hà Nội. Ông Phan Minh Tuấn, Trưởng ban Chuẩn bị đầu tư Dự án Điện hạt nhân và năng lượng tái tạo của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), cho hay khoản tiền đầu tiên sẽ được giải ngân năm 2014. Trong khi đó, theo trang tin Chính phủ Việt Nam, tại một cuộc họp ngày hôm nay, Việt Nam "đánh giá cao việc ký kết Hiệp định về việc LB Nga cung cấp tín dụng cho Việt Nam xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, cũng như việc Nga sẽ tài trợ chi phí lập Báo cáo khả thi cho Dự án quan trọng này". Nhưng trang web Chính phủ Việt Nam không nói rõ số tiền là bao nhiêu. (BBC) 

Giáo sư Phạm Duy Hiển, nguyên Viện phó Viện Năng lượng Quốc gia được The New York Times trích lời nói: “Tôi không hiểu vì sao Nhật Bản đang cố gắng xuất khẩu tới các nước kém phát triển một thứ gì đó mà trong nước họ đã chối bỏ.” Hồi tháng Chín, 2011 công ty Japan Atomic Power ký hợp đồng với EVN cho một báo cáo khả thi tương tự đối với nhà máy điện hạt nhân thứ hai ở Ninh Thuận - dự kiến sẽ sử dụng công nghệ Nhật (??) 

Trong khi đó bài của Phóng viên Norimitsu Onishi trên tờ báo Mỹ cho hay “sau thảm họa Fukushima Nhật Bản tới đây sẽ kỷ niệm một năm, Tokyo đã quyết định hủy bỏ các kế hoạch xây dựng thêm 14 lò phản ứng vào năm 2030. Trước thảm họa sóng thần Nhật Bản có 54 lò phản ứng, nhưng hiện nay phần lớn đã dừng hoạt động, ngoại trừ hai lò còn được tạm giữ lại”

Vẫn chưa quá muộn 

Trao đổi với BBC hôm 02/3/2012, Giáo sư Nguyễn Khắc Nhẫn chuyên về năng lượng nguyên tử ở Pháp, đồng ý nhận định với tờ New York Times. Người từng là cố vấn chiến lược của Tập đoàn Điện tử Pháp Electricité de France, nói: 

"Chương trình của Việt Nam quá tham vọng, không những nguy hiểm mà nó còn tốn tiền của nhân dân và không có lợi gì hết cho quốc gia". Bây giờ không có gì là muộn. Muốn dừng thì dừng ngay, chứ đừng chần chừ. Bởi khi đã xây rồi, lúc đó anh muốn tháo gỡ một nhà máy hạt nhân đã chạy, anh sẽ tốn kém hàng chục tỷ (đô-la), anh tốn thời gian tới ba, bốn, năm chục năm mới tháo gỡ xong. "Hiện chưa làm gì hết, năm 2014 mới bắt đầu xây, mới chỉ thỏa thuận trên nguyên tắc thôi, chứ đã ký kết mua bán xong gì đâu mà không cho rút lui. Bây giờ vẫn còn thì giờ để rút lui và tôi xin cam đoan là một Chính phủ sáng suốt thế nào cũng rút lui. Không thể nào đi tiếp được, bởi vì đi tiếp thì nó sẽ là Fukushima đấy." 

Ông Nhẫn tin rằng các công ty cung cấp công nghệ điện hạt nhân đang cố bán hàng cho Việt Nam vì họ đã "trót đầu tư" và nay bị chính nhân dân trong nước của họ không cho lắp đặt, vận hành nữa, nên tìm cách bán thứ công nghệ mà ông cho là "đã lỗi thời" và không có tương lai, sang các quốc gia kém phát triển “chỉ vì muốn thu hồi lại lợi nhuận”. 

Nguyên nhân việc phí phạm ngân sách 

Nguyên nhân chính Mỹ phải bỏ dở nhiều nhà máy ĐHN gồm: 

- Quá tự tin và nghe lời các nhà kinh tế và kỹ thuật “dự đoán” sự cần điện trong tương lai. Họ đều dùng dữ kiện trong 5-10 năm trong quá khứ rồi tích lũy lên cho 10-20 năm trong tương lai. Phương pháp này không bao gồm rất nhiều yếu tố mà họ không biết rõ về khả năng của kỹ thuật và của người dân. Giá điện càng tăng và kỹ thuật càng tân tiến thì người ta dùng càng ít năng lượng. Tỉ số E/GNP của các nước đang mở mang có thể là 2 trong khi càng văn minh thì càng nhỏ lại. Tỉ số này của Nhật và Pháp có thể là 0.8. 

- Quá tin tưởng vào nguồn năng lượng ĐHN: rất mới, rất to lớn và rất hấp dẫn không làm ô nhiễm khí quyển. Mà không tiên liệu các di lụy tuyệt đối cần phải có trong kỹ thuật phức tạp an toàn theo sau. 

- Không biết rằng có cả trăm ngàn chi tiết của nhà máy cần phải thiết kế đúng chuẩn mực và bị giám sát chặt chẽ – sai một ly cũng không được châm chế; vì thế trong quá trình giám sát, có cả 5,000 – 10,000 chi tiết phải làm lại hay thay thế gây tốn kém về nhân lực, vật lực, và thời gian. 

- Khi thương thuyết, không có kinh nghiệm, không coi trọng sự kiện giá nhà máy là giá loại “mì ăn liền”, nhưng khi xây thì phải trả tiền lãi trên số tiền vay; vì thế, càng xây lâu thì giá “đầu tư” càng cao, trong khi đó kinh tế không thể phát triển liền liền 15% mỗi năm để có chi phí trang trải.

1, 2

Quân Sử Việt Nam (TOP)